مشکلات شبانگاهی

روز پرکاری داشته اید و به سختی کار کرده اید. زمان آن فرا رسیده است که کوچکترها به شما شب بخیر بگویند، به بستر بروند، چشمانشان را ببندند و به خواب بروند تا روز بعد در ساعت مناسبی، سرحال و شاداب از خواب برخیزند. ولی در خانه شما اوضاع بدین ترتیب پیش نمی رود. کودک تقاضا میکند قصه دیگری برایش تعریف کنید تا به خواب رود، می خواهد یک بار دیگر به دستشویی برود و یا اینکه نیم ساعت دیگر تلویزیون تماشا کند. کودکی می خواهد مثل دوستش  تا ساعت نه شب بیدار بماند. در آخر می خوابد! ولی نیم ساعت بعد از اینکه شما چرتتان برد، مجددا بیدار می شود و به اتاق شما می آید و این بار می خواهد کنار شما بخوابد. کمی بعد دوباره با صدای ناله بلند می شوید: «مامان، بابا».

مشکلات خوابیدن در خانه شما هر چه باشد، شما تنها، دچار آنها نیستید. بسیاری از والدین در فرستادن کودکانشان به رختخواب و نگه داشتن آنها در آنجا مشکل دارند. دکتر دیوید هاسلام در کتاب ارزشمند خود نتایج یک تحقیق روی الگوی خواب ۱۲۴ کودک را شرح می دهد. یک چهارم کودکان در سنین مدرسه، اغلب اوقات در هنگام خواب بیدار می شوند و ۳۵ درصد کودکان از این که قبل از پدر و مادرشان به رختخواب بروند، امتناع می ورزند.

در هر خانه ای حداقل گاهی، مشکلات خوابانیدن کودک در هنگام شب وجود دارد که خوابیدن را برای مادر و احتمالا پدر غیرممکن می سازد. راه رفتن در خواب، وحشتهای شبانه، اضطراب از جدا شدن و بی خوابی ایجاد شده در اثر یک بیماری و یا هیجان بیش از حد می تواند در هر زمان و در هر خانواده ای روی دهد.

اگر نیازهای خواب کودکان و والدین یکسان بود، خوابیدن در هنگام شب برای همه خانواده بسیار آسان تر می بود؛ ولی چنین نیست. هر کس نیازمند مراحلی در خواب است که یکی از آنها مرحله «خواب توأم با حرکات سریع چشمه و دیگری مرحله ارتدوکس نامیده می شود. مرحله ارتدوکس شامل چهار مرحله تدریجا عمیق شونده خواب است که در افراد بالغ و در کودکان بزرگتر در چرخه های حدودا نود دقیقه ای در هنگام شب تکرار می شود. کودکان کم سن تر نیز همین مراحل را می گذرانند، ولی این چرخه ها در آنها تنها حدود پنج دقیقه طول می کشد. این بدان معناست که نوزادان و کودکان خواب سبک تری دارند. هشتاد درصد خواب افراد بالغ عمیق است، در حالی که تنها پنجاه درصد خواب نوزادان عمیق است.

بسیاری از متخصصان کودک معتقدند که الگوی کلی خواب کودک بدین ترتیب است که یک کودک دوساله به طور متوسط به دوازده ساعت خواب در شب، به علاوه یک تا دو ساعت چرت بعد از ظهر نیاز دارد. در شش سالگی، کودک هنوز نیازمند دوازده ساعت خواب ولی با چرت های کوتاه تری است. به خاطر بسپارید که این زمانها، زمانهای متوسط خواب هستند و کودکی که ساعات بیشتر یا کمتری را می خوابد، لزوما غیرطبیعی نیست.

هر کس برای اینکه بتواند در روز به خوبی کار کند، باید شب ها به بهترین وجه ممکن استراحت کند. شب هنگام نباید صحنه یک جنگ دائم بین خواسته های والدین و کودکان بر سر نگاه داشتن کودکان در رختخواب باشد.

کودکانی که به رختخواب نمی روند

کودکان به دلایل متعددی در مقابل رفتن به رختخواب مقاومت می کنند. شاید آنها از تاریکی و یا بیدار نشدن به موقع می ترسند و یا این که هنگامی که تنها هستند احساس ناامنی می کنند. بدون شک کودکان ترجیح می دهند بازی کنند و یا اینکه تلویزیون تماشا کنند و مطمئنا دوست دارند که شما آنها را همراهی کنید و یا به آنها توجه نشان دهید. هنگامی که کودکان بزرگتر می شوند، زندگی اجتماعی آنها اهمیت پیدا می کند. به هر ترتیب هر خانه ای باید زمان مشخصی برای خوابیدن داشته باشد و اگر قرار باشد در خانه ای صلح و آرامش برقرار باشد، پدرها و مادرها نباید اجازه انتخاب در مورد آن را بدهند. والدینی که میگویند: «بچه ها، فکر نمیکنین الان وقت خواب باشه؟» خودشان این طور انتخاب کرده اند که کاری از پیش نبرند و مطمئنا کودکشان به موقع به بستر نخواهند رفت والدینی که همیشه کوتاه می آیند و والدینی که گاهی به بچه ها اجازه دهند که کمی بیشتر بیدار بمانند، محکومند که همیشه هنگام خواب مشکل داشته باشند. حتی اگر یک بار به یکی از این موارد عمل شده باشد، کودکان به آن چنگ می زنند. در نظر بسیاری از والدین، خوابانیدن کودکان یک درگیری دیگر در پایان روز است؛ زمانی که آنها نیاز دارند به خودشان بپردازند. .

اگر تازه پدر یا مادر شده اید، از پیشنهادهایی که در زیر خلاصه شده اند، تبعیت کنید تا بتوانید از مشکلات شبانگاهی، قبل از اینکه آغاز شوند پیشگیری کنید. اگر جدید با مشکلات شبانگاهی و خوابانیدن بچه ها روبرو شده اید، یک برنامه مقدماتی برای خواب کردن آنها طرح کنید. تصمیم بگیرید که چه کاری انجام خواهید داد و کودک را از این امر آگاه کنید که به زودی تغییری صورت می گیرد سپس در اولین روز برنامه را اجرا کنید.

۱ – زمان مشخصی برای خوابیدن تعیین کنید.

در مورد یک زمان مشخص برای خوابیدن کودک تصمیم بگیرید و سپس به آن پایبند باشید. این بدان معنا نیست که شما باید مطلقا انعطاف ناپذیر باشید و مثلا هنگامی که ساعت هشت و زمان خواب است ولی پدر تازه از راه رسیده است یا اینکه دایی کودک به منزل آمده است، او را به رختخواب بفرستید. ولی هر چقدر اقتدار بیشتری در تعیین زمان خوابیدن داشته باشید، آسانتر خواهد بود که کودک را در یک زمان مشخص به رختخواب بفرستید. به خاطر بسپارید که تاریک شدن هوا را به عنوان زمان به خواب فرستادن کودک تعیین نکنید. زیرا با فرارسیدن تابستان یا عقب و جلو کشیدن ساعت، دچار مشکل خواهید شد.

۲- از چیزهایی که به کودک آرامش می دهند، به نفع خود استفاده کنید.

کودکان خردسال، به ویژه کودکان نوپا، با تکرار بعضی کارها احساس امنیت عاطفی می کنند. آنها احساس امنیتی را که بعضی رسوم می دهند و اشیاء خاصی را که می توانند روی آنها حساب کنند، دوست دارند. برای مثال،کودکی دوست دارد چکش آبیش را هر شب با خودش به رختخواب ببرد، سارا دوست دارد همه را قبل از خواب ببوسد و همچنین همه قبل از خوابیدن به بالین او بیایند و او را ببوسند در حالی که کودک دیگر، عروسکهایش را زیر یک پتوی زرد در کنارش مخفی می کند. مراسم شب هنگام و اشیائی نظیر پتوی قدیمی و یا حیوانات پارچه ای که بعضی کودکان به آنها وابسته هستند، به کودک کمک میکنند تا از افراد مورد علاقه خود جدا شود و نیز مرحله بین بیداری تا به خواب رفتن را بهتر بگذراند. چیزهای مورد علاقه کودک خود را مسخره نکنید و از طرف دیگر نگذارید زیاد دردسرزا شوند. تعداد اسباب بازی هایی را که کودک می تواند با خودش به رختخواب ببرد، محدود کنید: « تو میتونی فقط با خودت یه کتاب و یه اسباب بازی به رختخواب ببری، باید انتخاب کنی!». بعضی از کودکان کاملا قادرند که مسأله را کش بدهند و بدین ترتیب پانزده دقیقه دیرتر به بستر فرستاده شوند.

 ۳- یک برنامه شبانگاهی تعیین کنید.

 یک برنامه منظم شبانگاهی می تواند آنها را از این که هنگام خواب و استراحت فرا رسیده است آگاه کند.  الگویی را که تصمیم به ادامه آن ندارید، شروع نکنید. برنامه شبانه باید در کل روز یک احساس امنیت و نزدیکی آرام بخشی را ایجاد کند. این برنامه می تواند تنها صحبت در مورد روزی که گذشت و آمادگی برای فردا باشد. آماده کردن لباس های مدرسه و مرتب کردن کتاب های فردا نیز برنامه مناسبی برای کودکان بزرگ تر خواهد بود. قصه گفتن و یا دادن یک خوراکی در ساعت مقرر خوابیدن، به کودک کمک میکند که بفهمد الان زمان خوابیدن است. و با علامت هایی برنامه را مشخص کنید. کودک را از آغاز شدن برنامه شبانه آگاه کنید.

می توانید خیلی ساده به کودک بگویید: «وقتی این نمایش تموم بشه وقت خوابه! یا اینکه روی یک کاغذ رنگی یک دایره بکشید. آن را به قسمت هایی که روی آنها برچسب زمان بازی، زمان خواب و زمان قصه چسبانیده شده اند تقسیم کنید. وسط کاغذ را سوراخ کنید و روی آن یک فلش نصب کنید. هنگامی که زمان خواب رسید، فلش را به سمت زمان خواب بچرخانید یا این که یک ساعت روی کاغذ بکشید، طوری که زمان خواب را نشان دهد و آن را نزدیک ساعت واقعی قرار دهید. هنگامی که ساعت واقعی همان ساعتی را نشان داد که ساعت کاغذی نشان می دهد، زمان خواب کودک فرا رسیده است. و پیش از خواب کودکان را آرام کنید. کتک کاری بین کودکان و بازی هایی که نیازمند فعالیت زیاد هستند، برای ساعت قبل از خواب مناسب نیستند. کودک باید نیم ساعت قبل از زمان خواب به فعالیت های آرام بپردازد تا به تدریج برای خواب آماده شود. به جای جنگ متکا و توپ بازی، برنامه پیش از خواب می تواند شامل نظافت،مطالعه کردن، شنیدن قصه و یا موسیقی باشد.

برنامه آرام شبانه در مواقعی نیز که کودک بعد از آن باید توسط پرستار یا مادربزرگش خوابانیده شود و یا هنگامی که کارهای روزانه طولانی شده و کودک خسته نیازمند آماده سازی برای خوابیدن است، مفید است. و برنامه شبانگاهی را به طور مناسب برگزار کنید. به طور ایده آل، آماده شدن برای خواب باید شامل نوازش کودک و زمان نزدیکی و محبت بین شما و او باشد. او باید در این هنگام احساس امنیت و آرامش بیشتری کند. بسیاری از کودکان دوست دارند یک کتاب خاص قبل از خواب مرتبا خوانده شود. بعضی از کودکان دوست دارند که پدر و مادرشان برای شان قصه بگویند، یا برای آنها ترانه های کودکانه خوانده شود.

فکر نکنید که کودکان بزرگتر نیازمند برنامه شبانگاهی نیستند. حتی کودکانی که حدود دوازده یا سیزده سال دارند، نیازمند این هستند که برای آنها داستانهایی خوانده شود. گاه از این زمان برای صحبت کردن در مورد یک مسأله مهم و یا پرس وجو درباره مسائلی که ممکن است مشکل زا شود، استفاده می شود. زمان خوابیدن یک فرصت بسیار عالی را برای نزدیک شدن به یکدیگر فراهم میکند. رسوم شبانگاهی که در کودکی آغاز می شوند، می توانند به کودک در سراسر عمرش کمک کنند. بعضی از این کودکان بعدا در جوانی به مطالعه کردن قبل از خواب، عادت پیدا میکنند، بعضی دیگر یادداشت روزانه می نویسند و یا اینکه برای روزهای بعد برنامه ریزی می کنند. بعضی نیز بعد، روش های کسب آرامش را در هنگام خواب به کار میگیرند. انعطاف پذیر باشید ولی بدانید که چطور برنامه را قطع کنید. اگر ندانید که چطور باید در این گونه موارد تصمیم بگیرید که چراغها را خاموش کنید و به خواب روید، برنامه شبانه می تواند خسته کننده و پایان نیافتنی شود. اجازه وقت گذرانی ندهید. قانع نشوید که یک داستان دیگر را برای کودک بخوانید. به جای آن، تعداد داستانهایی را که شب بعد برای او می خوانید، از قبل تعیین کنید و تنها همان تعداد داستان را بخوانید. اگر قرار دادن محدودیت برای شما مشکل ایجاد کرده است، می توانید از ساعت یا تایمر استفاده کنید. به کودک خود بگویید: «ساعت هفت و نیم زمان خوابه و چراغ ها باید خاموش بشن!» و یا «تا پانزده دقیقه دیگه که تایمر زنگ میزنه چراغها باید خاموش بشن!»

گرد اوردنده : معصومه ترابی ارشد روانشناسی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *